7- KİRA UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK TUTANAKLARI VE ARABULUCULUK ÜCRETİ (2026)
- ARABULUCULUK TUTANAKLARI:
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve ilgili Yönetmeliklere göre, arabuluculuk sürecinin farklı aşamalarında hem zorunlu hem de usulü kolaylaştırmak amacıyla düzenlenen çeşitli tutanak ve belgeler bulunmaktadır.
Bu belgeler; arabulucunun ve tarafların mevzuata uygun olarak süreci başlatmak, yürütmek, temel ilkeleri belgelemek ve en önemlisi sonucunu resmileştirmek için gereklidir.
- Arabulucuya müracaat ( md.13)
- Hazırlık aşamasında, tarafların toplantıya davetine ilişkin davet mektubu (md 16/1 ve 18A/ 7 )
- Sürecin başında tarafların bilgilendirildiğine ilişkin bilgilendirme tutanağı, ’ mad.11) belgeye bağlanması kanun ve yönetmelik hükmü gereğidir. (18/A - 7)
- (İhtiyari arabuluculukta arabulucuya müracaat belgesi / tutanağı (Mad. 13-1 -1)
- Arabulucu belirlenmesi- Seçimi (md. 15/1 )-
- Sürecin başlamasına ilişkin Arabulucu ve taraflarca imzalanan’arabuluculuğun başlamasına ilişkin tutanak HUAK MD. 16 /1)
- Ayrıca ücret sözleşmesi de yapılabilir.
- İlk toplantının nasıl, nerede ve kimlerin iştiraki ile katıldığına ve katılanların bilgilendirildiğine ilişkin ilişkin ilk toplantı tutanağı. (mad 15/2 - mad 18 /A -11)
- Görüşmelerin sona erdiğine ilişkin Son Tutanak. (mad. 17)
- Anlaşma olması halinde ‘anlaşma belgesi’ (mad. 18)
Arabuluculuk Kanununa Göre Düzenlenmesi Gereken Başlıca Tutanak ve Belgeler: Kanun ve Yönetmeliklerin düzenlenmesini zorunlu kıldığı veya sürecin sağlıklı yürümesi için şart olan temel belgeler şunlardır:
- Arabuluculuk Sürecinin Başında Düzenlenen Belgeler (Bilgilendirme ve Başlatma)
|
Belge Adı |
Amacı ve İçeriği |
Zorunluluk Durumu |
|
Arabuluculuğa Başvurma |
Dava şartında arabuluculuk Bürosuna , mahkeme içinde mahkemeye , ihtiyari arabuluculukta diğer tarafa ve ya diğer tarafa teklif götürmesi için arabulucuya başvurabilir (325 S.K. 13-1-1-2 ve 18-A-4) |
Zorunlu |
|
Arabuluculuk Bilgilendirme Tutanağı |
Arabulucunun, sürece başlamadan önce tarafları arabuluculuğun temel ilkeleri (gönüllülük, gizlilik, tarafsızlık), süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlattığını belgelemek. (6325 S.K. m. 11) |
Zorunlu (İşlemin belgelenmesi) |
|
Davet Mektubu |
Arabulucunun, görevi üstlendikten sonra tarafları ilk toplantıya davet etmesi. Davet mektubu, toplantı yerini, tarihini, saatini ve arabuluculukla ilgili temel bilgileri içerir. |
Zorunlu (İşlemin belgelenmesi) |
|
Süresin başlaması |
Arabuluculuk süreci, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru hâlinde, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bu durumun bir tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. (6325 SK. 16-1-2) |
Zorunlu (zaman aşımı ve hak düşürücü süreler bu tutanaktan sonra durur) |
|
İlk Oturum Tutanağı |
Özellikle dava şartı arabuluculukta, tarafların ilk toplantıya katılıp katılmadıklarını, mazeretlerini ve bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirildiğini kayda geçirmek. |
Zorunlu (Bizim düşüncemize göre) |
- - Arabuluculuk Faaliyetinin sona ermesinde tutulacak tutanaklar:
|
Son Tutanak |
6325 sayılı Kanunun 17. maddesine göre, arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaştıkları, anlaşamadıkları veya faaliyetin başka nasıl sonuçlandığı (örneğin, bir tarafın toplantıya katılmaması, taraflara ulaşılamaması) arabulucu tarafından hazırlanmak zorunda olan resmi bir belgedir. |
Zorunlu |
|
(yazılı anlaşma olması halinde) Anlaşma Belgesi |
6325 sayılı kanunun 18. Md. De düzenlenmiş olup, Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varmaları durumunda düzenlenir, arabuluculuk süreci sonunda tarafların üzerinde uzlaştıkları hususları içeren, taraflar (veya vekilleri) ve arabulucu tarafından imzalanan yazılı belgedir. Belirli koşullar dahilinde ilam niteliğinde belge özelliğine sahip olur.
|
Tarafların isteğine bağlı |
1- ARABULUCULUĞA BAŞVURMA
Taraflar dava açılmadanönce veya davanın görülmesi sırasında arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilirler. Mahkeme de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda aydınlatıp, teşvik edebilir. Taraflar arabuluculuk yolu ile uyuşmazlığı çözmek isterse birlikte mahkemeye verecekleri dilekçe ile veya bu iradelerinin hâkim tarafından zapta geçirilmesi suretiyle arabuluculuk süreci başlar.
Taraflardan biri diğer tarafa arabuluculuk teklifinde bulunabilir ya da Taraflardan biri veya her ikisi birden arabulucuya başvurabilir.
Aksi kararlaştırılmadıkça taraflardan birinin arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmez ise bu teklif reddedilmiş sayılır. (md 13 / 1-2)
Dava şartı arabuluculukta Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna, arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır. (md 18 A- / 4)
Bu hususta oluşacak belge ve taraf sıfatı arabuluculuğa başvurma belgesi olup, son tutanak ve anlaşma belgesinde bu konu açıkça yer almalıdır.
2- ARABULUCULUK BİLGİLENDİRME TUTANAĞI
Arabuluculuğa katılan taraflar, arabuluculuğun ilkeleri, etik kuralları, arabuluculuk faaliyetinde uyulması kararlaştırılan kurallar ile arabuluculuğun mali ve hukuki sonuçları hakkında bilgi sahibi olması gerekmektedir. Arabulucunun, sürece başlamadan önce tarafları arabuluculuğun temel ilkeleri (gönüllülük, gizlilik, tarafsızlık), süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatma yükümlüğü vardır. Arabulucu tarafları bilgilendirdiğini belgeye bağlaması gerekmektedir. (6325 S.K. m. 11)
3- DAVET MEKTUBU
Hazırlık açmamasında arabulucu taraflarla iletişim kurmak suretiyle onlarında görüş ve olurunu alarak her türlü iletişim araçları ile tarafları toplantıya davet etmelidir. Uyuşmazlığın konusu, toplantı usulü, yeri, tarih ve saati ile arabuluculuğun ilkeleri davet mektubunda yer almalıdır. Dava şartı arabuluculuk faaliyetinde arabulucunun davete ilişkin çalışmasını belgeye bağlaması gerekmektedir.
(md.18 A-7 )
4- SÜRECİN BAŞLAMASI
Arabuluculuk sürecinin başlaması ve başlama zamanı , zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin durması ile arabuluculuk ücreti açısından büyük önem arzetmektedir.
Arabuluculuk süreci, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru hâlinde, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bu durumun bir tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. (md. 16-1-2)
Dava şartı arabuluculukta, tarafın arabuluculuk bürosuna başvurması ile arabuluculuk süreci başlar.
5- İLK OTURUM TUTANAĞI
İlk toplantının nerede, hangi usul ile ve kimlerin katıldığı, arabuluculuk süreci ve arabuluculuğun hukuki sonuçları hakkında tarafların aydınlatıldığı, katılanlara gizlilik kuralının hatırlatıldığı, ihlalin cezai müeyyidesi olduğu konusunda bilgi verildiği, toplantıda uyulması gereken kurallar ile uyuşmazlık konularının belirlendiği hususların yazılı hale getirildiği belgedir. Özellikle dava şartı arabuluculuk faaliyetinde, arabulucu tarafından tarafların aydınlatılması, uyuşmazlık konularının belirlenmesi ve kimin katılıp katılmadığının tespiti açısından sonuca etkisi olan bir belgedir.
6- ARABULUCULUK FAALİYETİNİN SONA ERMESİNE İLİŞKİN SON TUTANAK:
6325 sayılı Kanunun 17. maddesine göre, arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaştıkları, anlaşamadıkları veya faaliyetin başka nasıl sonuçlandığı (örneğin, bir tarafın toplantıya katılmaması, taraflara ulaşılamaması) arabulucu tarafından hazırlanmak zorunda olan resmi bir belgedir. Hangi konularda ve sürecin nasıl sonuçlandığını kesin olarak ortaya koyar.
Tutanak, sürecin sonucu haricinde görüşme detaylarını, teklifleri veya pazarlıkları içermez. Kanun, tutanağa başka hangi hususların yazılacağına tarafların birlikte karar vereceğini hükme bağlamıştır.
- imza Şartı: Bu tutanak; arabulucu, taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatlarınca imzalanır. İmzalanmaması halinde, sebebi belirtilmek suretiyle sadece arabulucu tarafından imzalanır.
- İçerik: Faaliyetin sonucunun (anlaşma/anlaşmama/başka şekilde sonlanma) ne olduğu haricinde, tutanağa başka hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir.
- Saklama Yükümlülüğü: Arabulucu bu tutanağı (ve sürece ilişkin diğer belgeleri)
- beş yıl süre ile saklamak zorundadır.
- Son Tutanak Bir ay içinde Hukuk İşleri Genel müdürlüğüne gönderilir. (6325 S.K: mad. 17-4)
- Son tutanağın düzenlenmesi zamanı:
Arabuluculuk faaliyeti, aşağıdaki hallerden biri gerçekleştiğinde sona erer ve bu tutanak düzenlenir:
- Anlaşma: Tarafların bir anlaşma belgesi imzalaması.
- Anlaşmama: Tarafların anlaşmaya varamayacaklarını belirtmeleri.
- Toplantıya Katılmama: Taraflardan birinin ilk toplantıya mazeretsiz katılmaması (dava şartı arabuluculukta önemlidir).
- İlerleme Olmaması: Arabulucunun, sürecin daha fazla ilerlemesine imkân kalmadığı kanaatine varması.
- Tarafların İstememesi: Taraflardan birinin arabuluculuktan çekilmesi.
- Süre Aşımı: Dava şartı arabuluculukta Kanun'la belirlenen sürenin (ve ek sürenin) dolması.
- Son tutanakta bulunması gereken bilgiler:
Tutanak, zorunlu olarak aşağıdaki bilgileri içermelidir:
- Arabulucunun Bilgileri: Adı, soyadı, sicil numarası.
- Tarafların Bilgileri: Adı, soyadı/unvanı, tebligat adresleri.
- Toplantı yeri ve usulü: Toplantı veya toplantıların nerede ve yüz yüze mi, iletişim araçlarıyla mı yapıldığı,
- Uyuşmazlık Konusu: Uyuşmazlığın ne olduğu.
- Başvuru Türü: İhtiyari mi, yoksa dava şartı arabuluculuk mu olduğu.
- Sona Erme Tarihi ve Şekli: Arabuluculuk faaliyetinin hangi tarihte ve hangi nedenle (anlaşma/anlaşmama/başka bir sebep) sona erdiği.
Tutanakta belirtilen sonuca göre hukuki sonuçlar değişir:
|
Sonuç |
Hukuki Sonuçları |
|
Anlaşmaya Varıldı |
Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz. Anlaşma belgesi ilam niteliği kazanır (veya şerh alınabilir). Dava şartı arabuluculukta yargılama gideri ve vekâlet ücreti uygulaması (Kanun m. 18/A) buna göre değişir. |
|
Anlaşmaya Varılamadı |
Tarafların dava açma hakkı serbest kalır. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk sürecine katılmayan tarafın (haklı bir mazereti yoksa) davanın sonunda haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısını ödemeye mahkûm edileceği tutanakla ispatlanır. |
|
İlk Toplantıya Katılmama |
Dava şartı arabuluculukta, mazeretsiz katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir “bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.” “Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.”. |
7- ARABULUCULUK ANLAŞMA BELGESİ:
(Anlaşma sağlanması halinde)
Türk hukuk sisteminde giderek önem kazanan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri olan uyuşmazlığının arabuluculuk yönetimi ile sonuçlandırılmasının en somut halidir. Bu belge, tarafların iradesini yansıtması ve mahkeme kararına eşdeğer sonuçlar doğurabilmesi açısından oldukça önemlidir.
Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varmaları durumunda düzenlenir, arabuluculuk süreci sonunda tarafların üzerinde uzlaştıkları hususları içeren, taraflar (veya vekilleri) ve arabulucu tarafından imzalanan yazılı belgedir.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca, sürecin olumlu sonuçlanması halinde düzenlenen bu belge, uyuşmazlığın nasıl çözüldüğünü (ödenecek miktar, taksitler, yapılacak iş veya eylemler vb.) açık ve net bir şekilde ortaya koyar.
a) Hukuki Niteliği:
Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki niteliğini Maddi Hukuk ve Usul Hukuku bakımından tanımlamak gerekirse; Maddi Hukuk Bakımından bir “Sözleşme ”dir. Usul Hukuku bakımından ise güçlendirilmiş bir sözleşme olup, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamayacağını gösteren ve belirli şartlarda ilam niteliğinde sayılan belgedir.
Kapsam: Anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir.
İmza Şartı: Anlaşma belgesi, taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır.
Anlaşma belgesinin geçerli olabilmesi için temel ilkeler :
- Tüm sürecin arabulucu tarafından yürütülmesi suretiyle anlaşmanın arabuluculuk faaliyeti sonunda ulaşılmış olması
- Tarafların özgür iradesi ile anlaşması
- İradeyi Sakatlayan unsur bulunmaması,
- Anlaşma belgesinin net- açık ve anlaşılır olması
- Bir şekle tabi olmamakla beraber şekli unsur Tarafların ve arabulucunun imzasını içermesi
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre, arabuluculuk anlaşma belgesinin bir davadaki delil olarak kullanılabilirliği konusunda önemli ayrımlar ve kurallar bulunmaktadır.
b) Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği ve Delil Olarak Kullanımı
Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşmaya varması hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi, hukuki niteliği itibarıyla bir maddi hukuk sözleşmesidir ve tarafları bağlar.
Dava Açma Yasağı: Kanunun 18. maddesinin 5. fıkrasına göre, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Bu durum, anlaşma belgesini, üzerinde anlaşılan konular için dava açılmasını engelleyen bir belge (dava şartı yokluğu veya hukuki yarar yokluğu sonucunu doğurabilir) haline getirir.
Yani, anlaşma konusu olan bir husus yeniden dava konusu yapılırsa, bu anlaşma belgesi davanın esastan görülmesine engel teşkil eden önemli bir belge (ispat aracı) olarak mahkemeye sunulur.
c) İlam Niteliği (İcra Edilebilirlik Şerhi):
Anlaşma belgesini güçlü kılan en önemli özellik, belirli şartlarla ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanabilmesidir. İlam niteliği kazanan bir belge, mahkemede dava açmaya gerek kalmaksızın doğrudan icra yoluyla (İcra ve İflas Kanunu'na göre) yerine getirilebilir. Anlaşma belgesi, belirli şartlarda ilam niteliğinde belge sayılır. Kira uyuşmazlıklarında anlaşma belgesinin ilam niteliğinde belge sayılabilmesi için ilgili mahkemeden icra edilebirlik şerhi alınması gerekmektedir. İlam niteliği kazanmış bir belge, mahkeme kararları gibi doğrudan icra edilebilir:
Bu bağlamda, anlaşma belgesinin kendisi, üzerinde anlaşılan hususların artık uyuşmazlık konusu olmadığını ve taraflar için bağlayıcı olduğunu gösteren en güçlü delil niteliğindedir.
e) Gizlilik Kapsamındaki Beyan ve Belgelerin Delil Olarak Kullanım Yasağı
Kanunun 5. maddesi, arabuluculuk sürecinde yer alan bazı beyan ve belgelerin bir davada delil olarak kullanılamayacağını ve mahkeme tarafından istenemeyeceğini düzenler. Bu, arabuluculuğun temel ilkesi olan gizliliğin bir gereğidir ve tarafların çekinmeden müzakere etmesini sağlamayı amaçlar.
f) Aşağıdaki beyan ve belgeler, bir davada delil olarak ileri sürülemez ve hükme esas alınamaz:
- Taraflarca yapılan arabuluculuk daveti veya arabuluculuk faaliyetine katılma isteği.
- Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla sona erdirilmesi için taraflarca ileri sürülen teklifler veya bir tarafın bu tekliflere gösterdiği kabul.
- Arabuluculuk faaliyeti esnasında, taraflarca ileri sürülen öneriler veya bir tarafın bu önerilere gösterdiği kabuller.
- Sadece arabuluculuk faaliyeti dolayısıyla hazırlanan belgeler (anlaşma belgesi hariç).
Özetle: Arabuluculuk sürecinde yapılan teklifler, öneriler, kabuller ve süreç için hazırlanan diğer belgeler delil olarak kullanılamazken, arabuluculuk süreci sonunda varılan ve imzalanan anlaşma belgesi, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamayacağının ve anlaşmanın bağlayıcılığının bir delili olarak kullanılabilir.
Arabuluculuk sürecindeki teklif ve görüşmeler gizli kalmakla birlikte, Arabuluculuk Anlaşma Belgesi üzerinde anlaşılan konularla ilgili olarak açılacak bir davada, anlaşmanın varlığını ve bağlayıcılığını gösteren bir delil olarak kullanılabilir ve davanın reddine yol açabilir.
g) Geçerlilik Şartları
Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuken geçerli olabilmesi için temel olarak şu şartları taşıması gerekir:
- İrade Serbestisi: Tarafların anlaşma içeriğini serbest iradeleriyle kabul etmiş olmaları gerekir. Hata, hile, ikrah (korkutma) gibi iradeyi sakatlayan durumların bulunmaması esastır.
- Kanuna Uygunluk: Anlaşma içeriği, emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olmamalıdır. Örneğin, suç teşkil eden bir eylem üzerine anlaşma yapılamaz.
- Hukuki İşlem Ehliyeti: Tarafların anlaşmayı yapma konusunda hukuki işlem ehliyetine sahip olmaları gerekir.
- İhtilaflı Konu Üzerine Olması: Anlaşmanın, arabuluculuğa elverişli (kamu düzenini ilgilendirmeyen ve tarafların serbestçe tasarruf edebileceği) bir uyuşmazlık konusu üzerine yapılmış olması gerekir.
h) İcra Edilebilirlik Şerhi alınması
Kira uyuşmazlıklarda (ve dava şartı arabuluculuk uygulamasında) Taraflar, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini Sulh Hukuk Mahkemesinden isteyebilir.
Yetkili Mahkeme: Arabuluculuk dosyasının tutulduğu yerdeki veya anlaşmanın yapılacağı yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesidir.
İnceleme: Mahkeme, sadece anlaşma içeriğinin arabuluculuğa elverişli olup olmadığını ve kamu düzenine aykırılık içerip içermediğini inceler. Mahkeme, esasa yönelik detaylı bir inceleme (örneğin tarafların haklı olup olmadığını) yapmaz.
I) Anlaşmanın İhlali Durumu
Eğer taraflardan biri, imzalanan ve hukuken bağlayıcı olan arabuluculuk anlaşması hükümlerini yerine getirmezse (ihlâl ederse):
İlam Niteliği Varsa: Diğer taraf, yukarıda belirtilen şekilde (ilamlı icra yoluyla) doğrudan icra takibi başlatabilir.
İlam Niteliği Yoksa: Belgenin ilam niteliği kazanması için önce icra edilebilirlik şerhi alması gerekir. Şerh alındıktan sonra icra takibi başlatılabilir.
8. DİĞER İHTİYARİ BELGELER
Uygulamada, sürecin kayıt altına alınmasını kolaylaştırmak için arabulucular tarafından çeşitli aşamalarda tutulan ve zorunlu olmayan belgeler de mevcuttur:
- Toplantı Tutanağı: İlk ve son oturumlar haricinde yapılan diğer müzakere toplantılarında, görüşülen konuları ve ilerlemeyi kaydetmek için düzenlenebilir.
- Arabuluculuk Sözleşmesi: Tarafların aralarındaki uyuşmazlığı çözmeyi denemek için kurdukları sözleşmedir.
- Arabulucu Ücret sözleşmesi; Ücret sözleşmesi mecburi belgelerden değildir, ücret sözleşmesi yapılmamış ise Arabuluculuk asgari ücret tarifesi uygulanır.
- KİRA UYUŞMAZLIĞI DAVA ŞARTI ARABULUCULUK UYGULAMASINDA OLUŞAN TEREDDÜTLER
1 Eylül 2023 itibarıyla yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile, kira ilişkisinden doğan davalarında arabuluculuk dava şartı gelmiştir. Özellikle belirli süreli kira sözleşmelerinde TBK m. 350 kapsamında açılacak davalarda, başvuru zamanlaması önemli olup bu konuda mahkemeler ve BAM farklı kararlar vermiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi farklı BAM kararlarını karşılaştırmış ve içtihadı birliğe yaklaştıran bir karar vermiştir (26.05.2025, E. 2025/1495, K. 2025/3048):
•Dava açma hakkı doğmadan önce yapılan arabuluculuk başvurusu, dava şartını karşılamaz.
•Tahliye hakkı ancak sözleşme süresi sonunda doğar. Öncesinde başlatılan arabuluculuk, 6325 sayılı Kanun anlamında geçerli bir dava şartı arabuluculuğu sayılmaz.
•Bu tür başvurular ihtiyari arabuluculuk kapsamında kalır ve dava açıldığında usulden ret sonucunu doğurur.
•Arabuluculuğa başvuru ve tutanak süresi, hak düşürücü süreyi durdurmaz çünkü hak henüz doğmamıştır (TBK m. 350-353).
- KİRA UYUŞMAZLIĞI DAVA ŞARTI ARABULUCULUĞUN DİĞER TÜR DAVA ŞARTIYLA İLİŞKİSİ
a) Kat Mülkiyeti Kanunu
Kat malikleri kurulunun ortak alanların kiralanması konusunda yöneticiye yetki verilmesi üzerine yapılan kira sözleşmesi nedeniyle sonradan ortaya çıkan sorunlarda uyuşmazlık kira uyuşmazlıkları kapsamında değerlendirilmelidir
b) Ticari Dava
Sigortalı ile üçüncü kişi arasındaki ilişki kira hukukundan kaynaklıyorsa, sigorta şirketi ile üçüncü kişi arasındaki tazminat davasında sulh hukuk mahkemesi görevli olur ve yine arabulucuya başvuru zorunlu olur.
c) Leasing sözleşmeleri açısından:
Leasing sözleşmeleri (finansal kiralama sözleşmeleri) kira uyuşmazlığı kapsamında değildir, yani genel kira hukuku hükümlerine (Türk Borçlar Kanunu'ndaki adi kira hükümleri veya eski 6570 sayılı kanun hükümleri gibi) tabi değildir.
Nedenleri;
Özel Kanun: Leasing sözleşmeleri, Türk Borçlar Kanunu'ndaki adi kira sözleşmelerinden ayrı ve bağımsız olarak, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nda özel olarak düzenlenmiştir.
Hukuki Nitelik Farkı: Finansal kiralama sözleşmeleri, sadece bir kullanım hakkı vermekten ziyade, kiracıya finansman sağlama amacını taşır. Sözleşme sonunda kiracıya genellikle malın mülkiyetini satın alma hakkı tanınır, bu da onu adi kiradan ayıran temel bir finansal işlemdir.
Bu sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda öncelikle 6361 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Bu kanunda hüküm bulunmayan hallerde ise Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri uygulanır, ancak kira sözleşmelerine ilişkin özel hükümler değil.
Leasing (finansal kiralama), kendine has hukuki rejimi olan, özel kanunla düzenlenmiş bir sözleşme türüdür ve adi kira uyuşmazlıklarına uygulanan yargılama usullerine ve hükümlerine tabi değildir.
- PAYLI VE ELBİRLİĞİ MÜLKİYET DURUMU
Kira tespit davalarında hissedarların durumu, taşınmazın mülkiyet şekline göre farklılık gösterir: Paylı Mülkiyet veya Elbirliği Mülkiyeti.
Paylı Mülkiyette:
Her bir paydaş, kendi payı oranında kira tespitini isteyebilme hakkına sahiptir (Yargıtay kararları uyarınca). Bu nedenle, bir paydaşın tek başına arabuluculuğa başvurması ve kiracı ile kendi payına düşen kira bedeli konusunda uzlaşmaya çalışması mümkündür.
Elbirliği Mülkiyetinde (İştirak Halinde Mülkiyet):
Burada hissedarların payları ayrılmış değildir. Mülkiyet bir bütündür ve tüm ortaklara aittir. Bu durumda, genellikle tüm ortakların birlikte hareket etmesi veya dava açan ortağa muvafakat (izin) vermesi gerekir. Dolayısıyla, arabuluculuk sürecine de tüm ortakların birlikte başvurması veya başvuran ortağa diğerlerinin izin vermesi gerekebilir.
|
Mülkiyet Türü |
Dava Açma Yetkisi ve Kapsamı |
|
Paylı Mülkiyet (Müşterek Mülkiyet) |
Her paydaş, diğer paydaşların rızasına gerek olmaksızın, sadece kendi payı oranında kira bedelinin tespitini isteyebilir ve bunun için dava açabilir. |
|
Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde) |
Kural olarak, tüm ortakların birlikte dava açması zorunludur (zorunlu dava arkadaşlığı). Tek bir ortağın dava açması durumunda, mahkeme diğer ortakların muvafakatini (iznini) almasını ister. Muvafakat verilmezse dava reddedilir. |
- KİRA HUKUKUNDA ARABULUCULUK ÜCRETİ
Kira hukukunda arabuluculuk ücreti, her konuya göre değişir ve temel olarak uyuşmazlığın parasal bir değeri olup olmadığına bağlıdır.
Arabuluculuk ücretleri, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT)'ne göre belirlenir. Kira uyuşmazlıkları, dava şartı arabuluculuk kapsamındadır ve ücretlendirme bu Tarifenin ilgili kısımlarına göre yapılır.
a) Konusu Para Olan veya Para İle Değerlendirilebilen Uyuşmazlıklar (Nispi Ücret)
Eğer uyuşmazlık, doğrudan bir alacak miktarını veya parasal bir değeri içeriyorsa ve anlaşma sağlanırsa, ücret nispi (oransal) olarak belirlenir.
|
Kira Uyuşmazlığı Türü |
Ücretlendirme Esası |
Uygulanan Tarife |
|
Kira Alacağı Davaları |
Üzerinde anlaşılan alacak miktarı üzerinden nispi oranlar uygulanır. |
AAÜT İkinci Kısım |
|
Kira Farkı Alacağı |
Üzerinde anlaşılan fark alacağı miktarı üzerinden nispi oranlar uygulanır. |
AAÜT İkinci Kısım |
|
Kira Tespit Davaları |
Tespit olunan kira bedeli farkının bir yıllık tutarı üzerinden nispi oranlar uygulanır. |
AAÜT İkinci Kısım |
|
Tahliye Talepli Davalar |
Tahliye talebi için belirlenen değer bir yıllık kira bedeli tutarının yarısı) ile alacak miktarı toplanarak hesaplanır. |
AAÜT İkinci Kısım |
b) Konusu Para Olmayan veya Para İle Değerlendirilemeyen Uyuşmazlıklar (Maktu Ücret)
Eğer uyuşmazlığın konusu doğrudan parasal bir değer ifade etmiyorsa ve anlaşma sağlanırsa, ücret maktu (sabit) olarak belirlenir.
|
Kira Uyuşmazlığı Türü |
Ücretlendirme Esası |
Uygulanan Tarife |
|
Kiralananı Göstermeye İzin |
Kiracının evi göstermesine izin verilmesi gibi talepler. |
AAÜT Birinci Kısım |
c) Anlaşma Sağlanamaması Durumu (Devlet Ödemesi)
Kira uyuşmazlıkları (Dava Şartı Arabuluculuk) kapsamında tarafların anlaşamaması durumunda ise ücretlendirme farklıdır:
- İlk İki Saatlik Ücret: Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin Birinci Kısmı ‘nda yer alan saatlik ücret (taraf sayısına göre değişir) üzerinden hesaplanan ilk iki saatlik ücret, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve arabulucudan talep edilmez.
- İki Saati Aşan Süreler: Arabuluculuk süreci iki saati aşsa bile, anlaşma sağlanamazsa bu süre için taraflardan ücret talep edilmez.
Özetle
|
Durum |
Ücretlendirme Şekli |
Ödeme Sorumlusu |
|
Anlaşma Sağlanırsa |
Nispi (Parasal konularda) veya Maktu (Parasal olmayan konularda). |
Aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. |
|
Anlaşma Sağlanamazsa |
Maktu (İlk 2 saatlik ücret, Tarife'nin Birinci Kısmı'na göre). |
Devlet (Adalet Bakanlığı Bütçesi). |
Görüldüğü gibi, kira hukukunda arabuluculuk ücreti, uyuşmazlığın türüne ve sonucuna göre (anlaşma olup olmadığı, anlaşmanın parasal değeri) farklılık gösterir.
Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ‘ne (AAÜT) göre, birden çok uyuşmazlık konusunun tek bir arabuluculuk faaliyeti kapsamında çözümlenmesi durumunda, her bir uyuşmazlık konusu için ayrı ayrı ücret hesaplanır.
Ödeme Sorumluluğu
Anlaşma sağlanması durumunda arabuluculuk ücreti, anlaşmasına uygun olarak taraflarca (anlaşma belgesinde aksi kararlaştırılmadıkça, kiracı ve kiraya veren arasında eşit olarak ) ödenir.
d) EN AZ ÜCRET - Arabuluculuk Ücret Tarifesi (01.01.2026 Yürürlük)
|
Kategori |
Dosya Tipi |
2 Saat Tüm Taraflar |
KDV (%20) |
Tahsil Edilen |
Anlaşma Min |
Seri Min* |
|
İşçi-İşveren |
2 Kişili |
4.520 |
753,33 |
3.766,67 |
9.000 |
6.000 |
|
Ticari |
2 Kişili |
6.000 |
1.000,00 |
5.000,00 |
13.000 |
7.500 |
|
Kira, Komşu, KMK |
2 Kişili |
4.680 |
780,00 |
3.900,00 |
9.000 |
6.000 |
|
Ortaklığın Giderilmesi |
2 Kişili |
4.680 |
780,00 |
3.900,00 |
13.000 |
6.000 |
|
Aile, Tüketici, Tarım |
2 Kişili |
4.000 |
666,67 |
3.333,33 |
9.000 |
6.000 |
|
Tüketici Payı (Anlaşma) |
2 Kişili |
2.000 |
333,33 |
1.666,67 |
- |
- |
Nisbi Tarife Oranları
|
Tutar Aralığı |
Oran |
|
İlk 600.000 TL için |
%6 |
|
Sonraki 960.000 TL için |
%5 |
|
Sonraki 1.560.000 TL için |
%4 |
|
Sonraki 3.120.000 TL için |
%3 |
|
Sonraki 9.360.000 TL için |
%2 |
|
Sonraki 12.480.000 TL için |
%1,5 |
|
Sonraki 24.960.000 TL için |
%1 |
|
53.040.000 TL'yi aşan kısım için |
%0,5 |
Not: *Seri Minimum, taraflardan biri aynı olan ve bir ay içinde başvurulan en az 10 uyuşmazlığı ifade
e) Dava şartı anlaşma olmaması halinde 1 Ocak 2026 Arabuluculuk Savcılıklara Kesilecek Makbuz Örnekleri
|
Kategori |
Taraf Sayısı |
Toplam Ücret (2 Saat) |
Brüt Ücret |
Stopaj |
Net |
KDV. |
Makbuz Tutar |
Damga Vergisi |
Hesaba Yatacak |
|
Ticari Dava |
2 |
6.000,00 |
5.000,00 |
1.000,00 |
4.000,00 |
1.000,00 |
5.000,00 |
47,40 |
4.952,60 |
|
|
3 - 5 |
6.400,00 |
5.333,33 |
1.066,67 |
4.266,67 |
1.066,67 |
5.333,33 |
50,56 |
5.282,77 |
|
|
6 - 10 |
6.600,00 |
5.500,00 |
1.100,00 |
4.400,00 |
1.100,00 |
5.500,00 |
52,14 |
5.447,86 |
|
|
11 + |
6.800,00 |
5.666,67 |
1.133,33 |
4.533,33 |
1.133,33 |
5.666,67 |
53,72 |
5.612,95 |
|
İşçi -işveren |
2 |
4.520,00 |
3.766,67 |
753,33 |
3.013,33 |
753,33 |
3.766,67 |
35,71 |
3.730,96 |
|
|
3 - 5 |
4.920,00 |
4.100,00 |
820,00 |
3.280,00 |
820,00 |
4.100,00 |
38,87 |
4.061,13 |
|
|
6 - 10 |
5.120,00 |
4.266,67 |
853,33 |
3.413,33 |
853,33 |
4.266,67 |
40,45 |
4.226,22 |
|
|
11 + |
5.320,00 |
4.433,33 |
886,67 |
3.546,67 |
886,67 |
4.433,33 |
42,03 |
4.391,31 |
|
Ortaklığın Giderilmesi – Kira- Kat Mülk. |
2 |
4.680,00 |
3.900,00 |
780,00 |
3.120,00 |
780,00 |
3.900,00 |
36,97 |
3.863,03 |
|
|
3 - 5 |
5.080,00 |
4.233,33 |
846,67 |
3.386,67 |
846,67 |
4.233,33 |
40,13 |
4.193,20 |
|
|
6 - 10 |
5.280,00 |
4.400,00 |
880,00 |
3.520,00 |
880,00 |
4.400,00 |
41,71 |
4.358,29 |
|
|
11 + |
5.480,00 |
4.566,67 |
913,33 |
3.653,33 |
913,33 |
4.566,67 |
43,29 |
4.523,37 |
|
Aile- Tüketici- Diğer Uyuşmazlıklar |
2 |
4.000,00 |
3.333,33 |
666,67 |
2.666,67 |
666,67 |
3.333,33 |
31,60 |
3.301,73 |
|
|
3 - 5 |
4.400,00 |
3.666,67 |
733,33 |
2.933,33 |
733,33 |
3.666,67 |
34,76 |
3.631,91 |
|
|
6 - 10 |
4.600,00 |
3.833,33 |
766,67 |
3.066,67 |
766,67 |
3.833,33 |
36,34 |
3.796,99 |
|
|
11 + |
4.800,00 |
4.000,00 |
800,00 |
3.200,00 |
800,00 |
4.000,00 |
37,92 |
3.962,08 |
|
Tüketici payı(Anlaşmada) |
2 |
2.000,00 |
1.666,67 |
333,33 |
1.333,33 |
333,33 |
1.666,67 |
15,80 |
1.650,87 |
|
|
3 - 5 |
2.200,00 |
1.833,33 |
366,67 |
1.466,67 |
366,67 |
1.833,33 |
17,38 |
1.815,95 |
|
|
6 - 10 |
2.300,00 |
1.916,67 |
383,33 |
1.533,33 |
383,33 |
1.916,67 |
18,17 |
1.898,50 |
|
|
11 + |
2.400,00 |
2.000,00 |
400,00 |
1.600,00 |
400,00 |
2.000,00 |
18,96 |
1.981,04 |
01.01.2026
Av. Arb. Şeref TEKELİOĞLU
